De bliss point: waarom je blijft eten

Wat is de bliss point?

Met de term bliss point wordt meestal bedoeld dat een voedingsmiddel een combinatie van smaak, geur en mondgevoel heeft die als bijzonder aantrekkelijk wordt ervaren.

Daarbij kunnen bijvoorbeeld zoetheid, vet, zout, aroma, krokantheid, zachtheid en hoe gemakkelijk iets eet een rol spelen.

Bliss point wordt soms uitgelegd als een combinatie van onder meer zoetheid, zout, vet en textuur die bijzonder aantrekkelijk wordt gevonden. Dat is een bruikbare vereenvoudiging, maar geen vaste universele formule.

Er bestaat namelijk niet één exacte verhouding waarbij ieder mens automatisch wil blijven eten.

Wat iemand aantrekkelijk vindt, verschilt tussen mensen en kan bovendien veranderen door ervaring, gewoontes, cultuur, honger en context.

De kern is daarom eenvoudiger: sommige voedingsmiddelen combineren meerdere eigenschappen die eten heel gemakkelijk en aantrekkelijk maken. Daardoor kan het lastiger worden om alleen op basis van verzadiging te stoppen.

Betekent de bliss point dat voeding bewust verslavend wordt gemaakt?

Dat is te stellig.

Voedingsfabrikanten besteden veel aandacht aan smaak, textuur, geur, houdbaarheid en consumentenvoorkeuren. Producten die mensen lekker vinden verkopen doorgaans beter.

Maar daaruit volgt niet automatisch dat ieder bewerkt voedingsmiddel doelbewust zo wordt ontwikkeld dat mensen de controle verliezen.

Ook de term verslavend moet voorzichtig worden gebruikt.

Voedselgedrag kan sterke belonings- en gewoontecomponenten hebben, maar dat betekent niet dat ieder aantrekkelijk voedingsmiddel hetzelfde werkt als een verslavende stof.

Het is daarom beter om bijvoorbeeld te spreken over zeer smakelijke of sterk belonende voeding dan om ieder product dat moeilijk te weerstaan is meteen als verslavend te bestempelen.

Waarom kun je blijven eten terwijl je geen echte honger meer hebt?

Eten wordt niet uitsluitend gestuurd door lichamelijke energiebehoefte.

Je kunt ook willen eten vanwege:

• smaak en plezier;
• gewoonte;
• verveling;
• stress of emotie;
• sociale omstandigheden;
• zicht en geur van eten.

Daardoor kun je na een maaltijd bijvoorbeeld nog steeds zin hebben in een dessert, terwijl je maag niet leeg is.

Dat hoeft op zichzelf niet problematisch te zijn.

Geen lichamelijke honger hebben betekent niet dat de behoefte om te eten automatisch verdwijnt.

Juist daarom kan het nuttig zijn om onderscheid te leren maken tussen lichamelijke honger en andere redenen waarom je wilt eten.

Wil je dit beter leren herkennen? Lees dan eetdrang verminderen: het verschil tussen honger en trek begrijpen.

Welke rol speelt ultra-bewerkte voeding?

Veel producten die in gesprekken over de bliss point worden genoemd, zijn sterk of ultra-bewerkt.

Denk bijvoorbeeld aan bepaalde:

• chips en snacks;
• koek en gebak;
• chocoladeproducten;
• ijs;
• fastfood.

Dat betekent niet dat alle ultra-bewerkte producten hetzelfde effect hebben of dat ieder bewerkt product automatisch ongezond is.

Wel kunnen bepaalde producten eigenschappen combineren die een hoge energie-inname gemakkelijker maken. Denk aan energiedichtheid, aantrekkelijk mondgevoel, portiegrootte en het feit dat sommige producten snel en gemakkelijk gegeten kunnen worden.

Een bekend gecontroleerd onderzoek laat zien waarom daarbij nuance nodig blijft.

In een kleine gecontroleerde cross-overstudie met twintig volwassenen aten deelnemers tijdens een ultra-bewerkt voedingspatroon gemiddeld ongeveer 500 kcal per dag meer dan tijdens een minimaal bewerkt voedingspatroon. In twee weken kwamen zij tijdens het ultra-bewerkte patroon gemiddeld ongeveer 0,9 kg aan en verloren zij tijdens het minimaal bewerkte patroon gemiddeld ongeveer 0,9 kg.

Dat onderzoek laat niet zien dat ieder ultra-bewerkt product bij iedereen hetzelfde effect heeft. Ook bewijst het niet dat één bliss point het verschil veroorzaakte.

Factoren zoals eetsnelheid, energiedichtheid, smaak, textuur en verzadiging kunnen gezamenlijk een rol spelen.

De praktische vraag is daarom niet alleen hoeveel energie een product bevat, maar ook: hoe gemakkelijk eet je ervan meer dan je eigenlijk van plan was?

Die persoonlijke reactie kan tijdens het afvallen relevante informatie geven.

Waarom is de bliss point belangrijk wanneer je wilt afvallen?

Wie probeert af te vallen krijgt vaak te horen dat het simpelweg draait om “minder eten en meer bewegen”.

Op energiebalansniveau speelt hoeveel energie je binnenkrijgt uiteraard een belangrijke rol.

Maar die uitleg vertelt nog niet waarom het voor de ene persoon gemakkelijker is om minder te eten dan voor de andere, of waarom bepaalde situaties en voedingsmiddelen steeds opnieuw lastig blijken.

Zelfcontrole kan daarbij een rol spelen, maar het is zelden verstandig om een volledig voedingspatroon afhankelijk te maken van het voortdurend weerstaan van sterke prikkels.

Daarom kan het nuttiger zijn om patronen te herkennen dan jezelf steeds opnieuw te vertellen dat je gewoon meer discipline nodig hebt.

Vraag bijvoorbeeld:

• Bij welk eten vind ik stoppen het lastigst?
• Eet ik dit vooral wanneer ik honger heb of ook uit gewoonte?
• Wat gebeurt er als er een grote verpakking voor me staat?
• Speelt stress, vermoeidheid of verveling mee?
• Eet ik anders wanneer ik alleen ben dan in gezelschap?

Wanneer je een terugkerend patroon herkent, kun je kijken of aanpassing van je omgeving of routine het gewenste gedrag makkelijker maakt.

Meer over dat principe lees je in gedragsverandering en duurzaam gewichtsverlies.

Wat kun je praktisch doen wanneer je moeilijk kunt stoppen met eten?

Je hoeft niet meteen ieder aantrekkelijk voedingsmiddel uit je leven te verbannen.

Een paar praktische aanpassingen kunnen al helpen.

Herken bij welke producten het gebeurt

Niet iedereen heeft dezelfde valkuilen.

De ene persoon kan prima één stukje chocolade eten en stoppen, terwijl iemand anders vooral bij chips of ijs merkt dat de geplande portie gemakkelijk groter wordt.

Probeer daarom je eigen patroon te herkennen in plaats van een universele lijst met verboden voedsel te volgen.

Verander de portie of verpakking

Een grote verpakking binnen handbereik kan anders werken dan vooraf een kleinere hoeveelheid pakken.

Dat betekent niet dat kleine verpakkingen overeten automatisch voorkomen.

Ze kunnen wel een extra beslismoment creëren tussen de eerste portie en verder eten.

Maak je omgeving iets makkelijker

Wanneer je iedere avond automatisch iets pakt zodra je televisie kijkt, kan het helpen om die routine te veranderen.

Dat kan betekenen dat bepaald eten minder zichtbaar staat, dat je niet standaard grote hoeveelheden in huis hebt of dat je eerst bewust bepaalt wat je wilt eten.

De bedoeling is niet een volledig prikkelvrije omgeving te bouwen.

De bedoeling is dat niet iedere gewenste keuze maximale discipline vereist.

Kijk ook naar wat je wél eet

Een voedingspatroon met voldoende voedingswaarde, waaronder eiwitten en vezelrijke voedingsmiddelen, kan onderdeel zijn van een praktisch afvaltraject.

Maar ook hier bestaan geen magische ingrediënten die eetdrang volledig uitschakelen.

De totale voeding en persoonlijke omstandigheden blijven belangrijk.

Meer over de voedingsbasis tijdens medisch afvallen lees je in voeding en leefstijl bij GLP-1.

Eet met aandacht wanneer dat helpt

Gedachteloos eten uit een verpakking terwijl je televisie kijkt, kan anders verlopen dan bewust een portie nemen en aandacht hebben voor smaak en verzadiging.

Dat betekent niet dat iedere maaltijd een mindfulness-oefening van een half uur moet worden.

Het kan simpelweg betekenen dat je af en toe controleert:

Heb ik nog honger, geniet ik hier nog van of eet ik vooral verder omdat het er ligt?

Moet je producten met een bliss point helemaal vermijden?

Nee.

Een duurzaam voedingspatroon hoeft niet te bestaan uit een lijst met producten die je nooit meer mag eten.

Voor sommige mensen kan een strikte alles-of-nietsbenadering juist lastig vol te houden zijn.

Wel mag je eerlijk zijn over hoe bepaalde producten bij jou werken.

Als je merkt dat een specifiek product vrijwel altijd tot veel meer eten leidt dan je wilt, kun je bijvoorbeeld besluiten het minder vaak te kopen, een kleinere hoeveelheid te nemen of het alleen in bepaalde situaties te eten.

Dat is iets anders dan verklaren dat het voedingsmiddel verboden is.

Flexibiliteit betekent niet dat ieder voedingsmiddel in iedere hoeveelheid even goed bij jouw doel past. Het betekent dat je keuzes kunt maken zonder eten moreel in 'goed' en 'slecht' te verdelen.

Welke rol spelen slaap, stress en GLP-1 bij eetdrang?

De aantrekkelijkheid van eten staat niet los van de rest van je leven.

Slaaptekort en langdurige stress kunnen invloed hebben op eetlust, voedingskeuzes en dagelijkse gewoontes. Dat betekent niet dat stress automatisch overeten veroorzaakt of dat slaaptekort je zelfcontrole uitschakelt.

Meer hierover lees je in slaap, stress en gewichtsverlies.

Ook GLP-1-medicatie en aanverwante middelen kunnen processen beïnvloeden die betrokken zijn bij honger en verzadiging. Sommige mensen ervaren tijdens behandeling minder honger of eerder verzadiging.

GLP-1-medicatie kan eetlust beïnvloeden, maar laat gewoontes, emotionele triggers en andere oorzaken van eetgedrag niet automatisch verdwijnen.

Meer over de medische werking lees je in hoe werkt GLP-1 bij afvallen?.

Wanneer verdient eetgedrag extra professionele aandacht?

Af en toe meer eten dan gepland komt veel voor.

Dat is iets anders dan terugkerende eetbuien of een eetpatroon waarbij je regelmatig het gevoel hebt geen controle meer te hebben.

Bespreek je eetgedrag met een huisarts of andere passende zorgverlener wanneer je bijvoorbeeld regelmatig grote hoeveelheden eet met een duidelijk gevoel van controleverlies, sterk compenseert na het eten, veel schaamte of angst rond voeding ervaart of eten een zeer groot deel van je dagelijks denken beheerst.

Gebruik de bliss point daarom niet als verklaring voor terugkerende eetbuien, braken of ander compensatiegedrag, dwangmatig sporten of ernstige voedselrestrictie. Zulke signalen vragen om een eigen professionele beoordeling.

Gewichtsmedicatie is geen behandeling voor een eetstoornis.

Een online artikel kan niet beoordelen of moeilijk kunnen stoppen met eten een gewoonte, sterke eetdrang, een eetstoornis of iets anders weerspiegelt.

Veelgestelde vragen over de bliss point en dooreten

De term bliss point wordt veel gebruikt om uit te leggen waarom bepaalde voeding bijzonder aantrekkelijk kan zijn. Hieronder beantwoorden we de belangrijkste vragen kort.

Wat betekent bliss point?

Bliss point verwijst naar een combinatie van eigenschappen zoals smaak en mondgevoel waardoor een voedingsmiddel als bijzonder aantrekkelijk wordt ervaren. Het is geen medische diagnose, exacte universele formule of meetpunt dat voor iedereen hetzelfde is.

Welke producten hebben een bliss point?

Er bestaat geen officiële lijst. De term wordt vaak gebruikt voor sterk smakelijke producten zoals bepaalde snacks, chocolade, koek, ijs en fastfood. Hoe sterk iemand daarop reageert verschilt.

Waarom blijf ik eten terwijl ik al vol zit?

Eten wordt niet uitsluitend gestuurd door lichamelijke honger. Smaak, beloning, gewoonte, omgeving, stress en sociale omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat je nog wilt eten terwijl je lichamelijke energiebehoefte niet groot meer is.

Zijn ultra-bewerkte voedingsmiddelen verslavend?

Het is te simpel om alle ultra-bewerkte voeding als verslavend te bestempelen. Sommige producten kunnen sterk belonend zijn en gemakkelijk tot een hoge energie-inname leiden, maar producten en individuele reacties verschillen aanzienlijk.

Kun je afvallen zonder chips, chocolade of fastfood volledig te schrappen?

Ja. Gewichtsverlies vereist niet dat deze producten principieel verboden worden. Het kan wel helpen om te herkennen welke producten of situaties het voor jou moeilijk maken om bij een gewenste hoeveelheid te stoppen.

Helpt GLP-1 tegen eetdrang?

GLP-1-medicatie kan honger en verzadiging beïnvloeden en sommige mensen ervaren veranderingen in hun eetlust. De medicatie verwijdert echter niet automatisch gewoontes, emotionele triggers of andere oorzaken van eetgedrag.

Moeilijk kunnen stoppen is niet hetzelfde als geen discipline hebben

De bliss point is geen volledige verklaring voor overeten.

Eetgedrag ontstaat uit een combinatie van biologie, voeding, omgeving, gewoonte, verwachtingen en persoonlijke omstandigheden.

Maar het begrip laat wel iets belangrijks zien: hoe aantrekkelijk en gemakkelijk een product eet, kan invloed hebben op hoeveel je ervan neemt.

Dat inzicht hoeft geen excuus te worden.

Het kan juist helpen om minder naar schuldgevoel en meer naar praktische oplossingen te kijken.

Wanneer je weet welke situaties en producten jou steeds opnieuw uitdagen, kun je je omgeving en gewoontes zo aanpassen dat iedere keuze iets minder afhankelijk wordt van pure wilskracht.

Over de auteurs

De medische inhoud van deze pagina is geschreven en gecontroleerd door de artsen van LowWeight.

Drs. Elmand Hosseinzoi

Elmand heeft ruim zeven jaar ervaring binnen de wereld van injectables en begeleidt al geruime tijd cliënten bij medisch afvallen met GLP-1-medicatie en aanverwante medicatie.

Drs. Stefan van Engeland

Stefan begeleidt sinds de oprichting van LowWeight cliënten tijdens hun afvaltraject. Vanuit zijn achtergrond in de geestelijke gezondheidszorg besteedt hij daarbij onder meer aandacht aan motivatie, realistische verwachtingen, gedragsverandering en duurzame leefstijlverbetering.

Merk je dat eetlust of eetdrang je afvaltraject steeds in de weg zit?

Moeite met stoppen met eten kan verschillende oorzaken hebben.

Heb je regelmatig eetbuien, compensatiegedrag, ernstige schaamte of angst rond eten? Bespreek dit dan met je huisarts of een andere passende zorgverlener.

Heb je overgewicht of obesitas en wil je daarnaast weten of medisch begeleid afvallen in jouw persoonlijke en medische situatie passend kan zijn? Tijdens een vrijblijvend consult kun je dit met een van onze artsen bespreken.

Plan hier jouw gratis consult.

Bronnen en medische onderbouwing

Voor deze pagina is gebruikgemaakt van medische en wetenschappelijke informatie over eetlust, verzadiging, voedselbeloning, ultra-bewerkte voeding, eetgedrag en gewichtsmanagement.